Słownik pojęć - Biuro Funduszy Pomocowych BFP

Fundusze pomocowe używają swoistego języka, który często bywa niezrozumiały dla potencjalnego wnioskodawcy. Poniżej znajdziecie Państwo definicje najczęściej używanych pojęć, z którymi można się spotkać w trakcie lektury dokumentów programowych oraz przy okazji kontaktów z instytucjami przyznającymi dofinansowanie. Przedstawiony wykaz dotyczy terminologii używanej zarówno w przypadku funduszy europejskich jak i krajowych.

A - F

G - L

M - P

R - Z

Acquis communautaire

Całokształt dorobku prawnego UE, obejmujący wszystkie obowiązujące traktaty założycielskie i akcesyjne, a także akty prawne. Każde wstępujące do Unii Europejskiej państwo musi wprowadzić acquis communautaire do własnego systemu prawnego.

Akcesja

(z łac. accessia-"zbliżenie") Jest to proces przyjmowania nowych państw w struktury Unii Europejskiej. Nowe kraje europejskie przystępując do Wspólnoty, dobrowolnie i świadomie godzą się na branie udziału w realizacji wszystkich dotychczasowych postanowień UE i do czynnego udziału w jej dalszej polityce i rozwoju.

Analiza finansowa

Badanie mające ma na celu:

• ocenę finansowej efektywności projektu,
• ustalenie maksymalnego dopuszczalnego dofinansowania (w przypadku projektów generujących dochód poprzez analizę luki finansowej,
• weryfikację trwałości finansowej projektu i beneficjenta.

Analizę finansową przeprowadza się w oparciu o metodę zdyskontowanych przepływów środków pieniężnych (DCF), która charakteryzuje się następującymi cechami:

• dokonywana jest z punktu widzenia beneficjenta- właściciela infrastruktury. W przypadku gdy właściciel infrastruktury i operator są odrębnymi podmiotami, analiza dokonywana jest równolegle z punktu widzenia tych dwóch podmiotów (poprzez stosowanie metody skonsolidowanej),
• bierze pod uwagę wyłącznie przepływ środków pieniężnych, tj. rzeczywistą kwotę wypłacaną lub otrzymywaną przez dany projekt. W rezultacie niepieniężne pozycje rachunkowe jak amortyzacja czy rezerwy na pokrycie nieprzewidzianych wydatków nie są ujmowane w przepływach pieniężnych,
• przeprowadzana jest dla przyjętego okresu odniesienia np. 25 lat od roku rozpoczęcia inwestycji (w przypadku projektów drogowych). Uwzględnia przepływy środków pieniężnych w tym roku, w którym zostały dokonane,
• uwzględnia wartość rezydualną w przypadku gdy rzeczywisty okres gospodarczego projektu przekracza dany okres odniesienia,
• uwzględnia zmianę wartości pieniądza w czasie przy zsumowaniu przepływów pieniężnych w różnych latach. Przyszłe przepływy środków pieniężnych dyskontuje się przy użyciu określonej stopy dyskontowej w celu uzyskania ich wartości bieżących.

Analiza finansowa jest elementem studium wykonalności oraz biznes planu. Jej wyniki wyrażane są najczęściej w następujących wskaźnikach:
FNPV/C - finansowa bieżąca wartość netto inwestycji,
FRR/C - finansowa wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji,
FNPV/K - finansowa bieżąca wartość netto kapitału,
FRR/K - finansowa wewnętrzna stopa zwrotu kapitału.

Analiza ekonomiczna

Analiza, która ma na celu przebadanie efektywności projektu z punku widzenia całego społeczeństwa w odróżnieniu do analizy finansowej, w której efektywności projektu badana jest w węższym zakresie poprzez stosowanie podejścia od strony finansów samego projektu i/lub beneficjenta. Analiza ekonomiczna przeprowadzana jest na podstawie wcześniej wykonanej analizy finansowej jednakże w celu umożliwienia przeprowadzenia oceny projektu ze społecznego punktu widzenia koryguje się przepływy pieniężne analizy finansowej o:

• efekty zewnętrzne - każda inwestycja oprócz efektów finansowych w postaci np. przychodów i kosztów implikuje również efekty zewnętrzne - korzyści i koszty zewnętrzne, które można wyrazić w wartościach pieniężnych np. zmniejszenie ilości wypadków, zmniejszenie ilości zachorowań w wyniku poprawy jakości wody pitnej,
• efekty fiskalne- odliczenie podatków pośrednich od cen nakładów i produktów (np. podatku VAT, który w analizie finansowej jest uwzględniany w cenach pod warunkiem, że nie podlega zwrotowi,
• przekształcenie cen rynkowych w rozrachunkowe.

Analiza ekonomiczna podobnie jak finansowa przeprowadzana jest za pomocą metody DCF. Wskaźnikami analizy ekonomicznej są:
ENPV - ekonomiczna wartość bieżąca projektu,
ERR - ekonomiczna stopa zwrotu,
B/C - relacja korzyści do kosztów.

Analiza kosztów i korzyści

Cost-Benefit Analysis (CBA) Procedura oceny celowości realizacji projektu poprzez porównywanie korzyści i kosztów.

Analiza luki finansowej

Metoda obliczeniowa mająca na celu określenie maksymalnego pułapu dotacji, który z jednej strony zagwarantuje, że projekt będzie miała wystarczające zasoby finansowe na jego realizację, z drugiej zaś pozwoli uniknąć przyznania nienależnych korzyści odbiorcy pomocy, czyli finansowania projektu w wysokości wyższej niż jest to konieczne. Metodę luki w finansowaniu stosuje się dla projektów generujących dochód pod warunkiem, iż:

• wsparcie nie stanowi pomocy publicznej,
• wartość bieżąca przepływów pieniężnych netto generowanych w ramach projektu jest dodatnia.

Analiza SWOT

SWOT analysis Metoda pozwalająca przeanalizować atuty i słabości badanego podmiotu wobec szans i zagrożeń stwarzanych przez otoczenie. Skrót SWOT pochodzi od pierwszych liter angielskich słów: strenghts (mocne strony), weaknesses (słabe strony), opportunities (szanse), threats (zagrożenia).

Anulowanie zobowiązań

Wycofanie przez Komisję Europejską tej części zobowiązania, która nie została uregulowana przez płatność zaliczkową lub dla której Komisja nie otrzymała wniosku o płatność do końca drugiego roku po roku dokonania zobowiązania. Efektem anulowania zobowiązań jest zmniejszenie finansowego wkładu Wspólnoty o stosowne kwoty.

B+R

(badania+rozwój) Skrót oznaczający działalność badawczo-rozwojowa.

Beneficjent

Podmiot składający do instytucji wdrażającej wniosek o dofinansowanie realizacji projektu. Inaczej wnioskodawca, projektodawca.
Beneficjent końcowy = Instytucja Wdrażająca

Beneficjent ostateczny - osoba, instytucja lub środowisko (grupa społeczna) bezpośrednio korzystająca z wdrażanej pomocy np. biorąca udział w szkoleniach organizowanych przez projektodawców.

Cele

Określenie w fazie wstępnej przygotowania projektu, planowanych efektów, jakie ma przynieść dane działanie o charakterze publicznym.

Cross financing

(finansowanie krzyżowe) W nowym okresie programowania 2007-2013 odstąpiono od zasady finansowania programów operacyjnych z więcej niż jednego funduszu (w okresie 2004-2006 takim programem był np. ZPORR finansowany z EFRR i EFS). Obecnie obowiązuje zasada jeden program – jeden fundusz, w myśl której program operacyjny finansowany jest wyłączenie z jednego funduszu. Cross financing jest formą rekompensaty dla wnioskodawców i oznacza możliwość finansowania projektu z innego funduszu do wysokości 10% dofinansowania. W uproszczeniu jeżeli wnioskodawca realizuje projekt infrastrukturalny (finansowany z EFRR) dotyczący np. zakupu i instalacji maszyn to może w ramach projektu sfinansować koszty przeszkolenia pracowników (finansowane z EFS) do wysokości 10% wielkości dofinansowania.

De minimis

Jest to pomoc publiczna udzielana przedsiębiorcom, które nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej. Zgodnie bowiem z zasadą prawa rzymskiego "de minimis non curat lex" (prawo nie troszczy się o drobiazgi), pomoc o niewielkich rozmiarach nie powoduje naruszenia konkurencji na rynku. Zgodnie z nowymi przepisami, które weszły w życie 1 stycznia 2007 roku (Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006), pomoc publiczna w wysokości nie przekraczającej 200 tys. euro przyznana w ciągu 3 lat nie podlega zgłoszeniu Komisji.
Rozporządzenie dotyczy również sektora transportu drogowego – jednak maksymalna wartość pomocy nie może w tym przypadku przekroczyć 100 tys. euro, a wsparcia nie będzie można otrzymać na zakup pojazdów, oraz przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych – dotychczas regulowały to oddzielne przepisy.
Nowe przepisy wprowadzają także kilka ograniczeń. Przede wszystkim pomocy de minimis nie będzie można łączyć, w ramach jednego projektu, z innymi formami wsparcia, jeśli powodowałoby to przekroczenie dopuszczalnej intensywności pomocy, nie będą na nią mogli również liczyć przedsiębiorcy znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej w rozumieniu wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. Zakazane będzie jej udzielanie w ramach tzw. form nieprzejrzystych – takich, w stosunku do których konieczne byłoby przeprowadzenie oceny ryzyka dla obliczenia wartości pomocy. Nowe rozporządzenie Komisji obowiązywać będzie do końca 2013 roku.

Dokumenty programowe (operacyjne)

Dokumenty w postaci programów, opracowywane na potrzeby wydatkowania środków wstępnie przyznanych danemu obszarowi lub sektorowi przez Komisję Europejską w ramach Funduszy Strukturalnych. Określają m.in. cele i główne kierunki wydatkowania środków na podstawie analizy aktualnej sytuacji i trendów rozwojowych danego obszaru lub sektora, kryteria i sposoby realizacji konkretnych projektów, osoby i instytucje odpowiedzialne za wykonanie określonych zadań oraz szacowaną wielkość i rozbicie środków z uwzględnieniem współfinansowania ze wszystkich osiągalnych źródeł budżetowych. Dokumentami programowymi są: programy krajowe (np.: Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich), programy regionalne (np.: Lubuski Regionalny Program Operacyjny) oraz uszczegółowienia i wytyczne do tych programów.

Działanie

Instrument, za pomocą którego wdrażana jest grupa projektów realizujących ten sam cel. Działanie stanowi etap pośredni między priorytetem a projektem.

Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG)

Fundusz finasujący wydatki związane z refundacjami w przypadku wywozu produktów rolnych do państw trzecich, interwencjami w zakresie regulacji rynków rolnych oraz płatnościami bezpośrednimi, a także (w niektórych przypadkach) wkład finansowy WE w działania informacyjno-promocyjne na rzecz produktów rolnych na rynku wewnętrznym UE i w innych państwach. Od 2007 r. EFRG zastąpi Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), sekcję Gwarancji.

Europejski Fundusz Rolniczy Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)

Wydzielona cześć budżetu UE, przyczyniająca się do wspierania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich na terytorium całej UE w tym inwestycje w infrastrukturę komunalną oraz inwestycje w gospodarstwa rolne i przedsiębiorstwa na terenach wiejskich. Od 2007 r. EFRROW zastąpi Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), sekcję Orientacji.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR)

European Regional Development Fund (ERDF) Fundusz wchodzący w skład Funduszy Strukturalnych, którego zadaniem jest zmniejszanie dysproporcji w poziomie rozwoju regionów należących do Unii. W szczególności fundusz ten udziela wsparcia na rozwój infrastruktury, lokalne inicjatywy rozwojowe, pomoc małym i średnim przedsiębiorstwom oraz współpracę transgraniczną, transnarodową i międzyregionalną. Z EFRR pochodzą środki dla 16 regionalnych programów operacyjnych oraz programów transgranicznych.

Europejski Fundusz Społeczny (EFS)

European Social Fund (ESF) Jeden z Funduszy Strukturalnych, w ramach którego finansowane są działania poprawiające jakość zasobów ludzkich oraz instytucji rynku pracy. EFS finansuje działania nastawione na poprawę możliwości zatrudnienia i pracy, stymulowanie wysokiego poziomu zatrudnienia oraz tworzenia liczniejszych i lepszych miejsc pracy. W Polsce środki z EFS finansują Program Operacyjny Kapitał Ludzki.

Europejski Obszar Gospodarczy (EOG)

Powołany w 1994 r. obszar państw nie należących do UE a należących do EFTA, (obecnie jest to Norwegia, Islandia i Liechtenstein) oraz państw członkowskich Unii Europejskiej. W obszarze tym obowiązuje zasada swobodnego ruchu towarów, usług, kapitału i siły roboczej, jak na rynku wewnętrznym UE. Państwa EFTA przejęły ok. 80 proc. przepisów obowiązujących w obrębie UE.

Euroregiony

Obszary współpracy przygranicznej (transgranicznej) będące wynikiem wzajemnego porozumienia regionów przygranicznych. Celem jest głównie współpraca gospodarcza, rozwój połączeń komunikacyjnych, ochrona środowiska, turystyka oraz działalność kulturalno-edukacyjna. Euroregiony działają na podstawie własnych statutów. Kompetencje euroregionów nie są do tej pory uregulowane w prawie wspólnotowym. Współpraca przygraniczna wspierana jest przez programy pomocowe. W Polsce funkcjonują regiony m. in. "Nysa", "Pro Europa-Viadrina", "Tatry", "Bug", "Pomerania", "Karpaty".

Ewaluacja (ex-ante, mid-term, ex-post)

Podstawowe narzędzie stosowane w polityce strukturalnej Unii Europejskiej. Przedmiotem ewaluacji jest program pomocowy. Ewaluacja to analiza polegająca na oszacowaniu oddziaływania pomocy strukturalnej UE na likwidację typowych problemów obszaru dla którego skierowany jest program pomocowy.

Ewaluacja wstępna Ex-ante evaluation

Ewaluacja przeprowadzana przed rozpoczęciem realizacji programu. Jej podstawowym zadaniem jest zweryfikowanie długoterminowych efektów wsparcia, zawartych w przygotowanych dokumentach programowych. Zasadniczym celem ewaluacji wstępnej jest zwiększenie jakości dokumentów programowych poprzez udział w procesie programowania podmiotu niezależnego od instytucji programującej. Ewaluacja wstępna ma zapewnić, iż środki przeznaczane na realizację polityki zmniejszania różnic w poziomie rozwoju pomiędzy poszczególnymi regionami Unii Europejskiej zostaną wykorzystane w sposób gwarantujący osiągnięcie najlepszych efektów.

Ewaluacja okresowa Mid-term evaluation

Ewaluacja dokonywana w trakcie realizowania programu. W przypadku programów strukturalnych przeprowadzana jest w połowie okresu programowania, a jej celem jest oszacowanie stopnia osiągnięcia zakładanych celów w świetle wcześniej przeprowadzonej ewaluacji wstępnej, zwłaszcza pod względem dostarczonych produktów i osiągniętych rezultatów oraz określenie trafności zamierzeń w stosunku do aktualnych trendów społeczno-gospodarczych. Wyniki ewaluacji okresowej służą ewentualnym modyfikacjom dokumentów programowych. Dostarczone za jej sprawą informacje powinny być wykorzystane przy przygotowaniu programu w następnym okresie programowania.

Ewaluacja końcowa Ex-post evaluation

Ewaluacja dokonywana po zakończeniu realizowanego programu, której głównym celem jest określenie jego długotrwałych efektów, w tym wielkości zaangażowanych środków, skuteczności i efektywności pomocy. Głównym celem ewaluacji końcowej jest przede wszystkim dostarczenie informacji na temat długotrwałych efektów, powstałych w wyniku wdrażania danego programu, wraz ze sformułowaniem wniosków dotyczących kierunku polityki strukturalnej.

Fundusz Norweski

patrz Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej

Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej

Fundusz Spójności

Inaczej nazywany Funduszem Kohezji. Instrument ekonomiczno-polityczny Komisji Europejskiej, nie należący do Funduszy Strukturalnych i wdrażany na poziomie wybranych państw, a nie regionów. Jego celem jest ułatwienie integracji słabiej rozwiniętych krajów poprzez budowę wielkich sieci transportowych oraz obiektów infrastruktury ochrony środowiska o dużym obszarze oddziaływania.

Fundusze przedakcesyjne

(Pre-accession Funds) – środki bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej przez Unię Europejską krajom kandydującym. Ich najważniejszym zadaniem było przygotowanie tych krajów do członkostwa w UE oraz pomoc w wyrównaniu różnic gospodarczych. Do programów funkcjonujących w ramach tych funduszy zaliczamy: Phare, SAPARD i ISPA.

Fundusze strukturalne

Instrumenty finansowe UE służące realizacji polityki strukturalnej. Celem polityki strukturalnej jest pomoc słabiej rozwiniętym regionom i sektorom gospodarek państw członkowskich i w konsekwencji zmniejszenie różnic w poziomie rozwoju i życia pomiędzy poszczególnymi obszarami. W nowym okresie programowania 2007-2013 liczbę funduszy strukturalnych ograniczono do dwóch: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Z funduszy strukturalnych wyłączono natomiast fundusze wspierające rolnictwo i rybołówstwo i przeniesiono je odpowiednio do Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybackiej.

Fundusze/środki pomocowe

Środki finansowe przeznaczane na wspieranie rozwoju danego sektora/obszaru przekazywane w formie dofinansowania, dotacji, dopłaty. Fundusze pomocowe stanowią m.in.: fundusze europejskie (fundusze strukturalne, Fundusz Spójności, Fundusz Norweski) oraz fundusze krajowe (np.: Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej).